Skip to the content

De (on)afhankelijkheid van centrale banken

Centrale banken spelen een belangrijke rol in onze economie. Zo stippelen ze het monetaire beleid uit met als doel prijsstabiliteit te bewerkstelligen. De laatste maanden en jaren komt er echter steeds meer kritiek op het feit dat centrale banken steeds moeilijker onafhankelijke beslissingen kunnen nemen. Waarom is het belangrijk dat een centrale bank een onafhankelijk koers vaart? We leggen het u graag uit.

De beslissingen van centrale banken zouden niet gedreven mogen worden door politieke invloeden. Onafhankelijkheid is uitermate belangrijk aangezien het de Europese Centrale Bank (ECB) en de Amerikaanse Federal Reserve (FED) meer vrijheid geeft om het monetaire beleid uit te stippelen. De belangen van politici en centrale banken zijn vaak verschillend. Overal ter wereld hebben politici er namelijk baat bij om het monetaire beleid van een centrale bank te sturen afhankelijk van het politieke beleid dat ze zelf wensen te voeren. Indien centrale banken afhankelijk zouden zijn van deze politieke invloeden, zouden politici op korte termijn bijvoorbeeld economische groei kunnen stimuleren ten koste van een hogere inflatie die zich pas later manifesteert. Zo verhogen ze hun kans om herverkozen te worden.

Uit verschillende studies blijkt dat een onafhankelijke positie van een centrale bank ten opzichte van het politiek bestel leidt tot een lager niveau van inflatie. De recente Europese geschiedenis heeft ons geleerd dat een hoge inflatie doorgaans gepaard gaat met lage economische groei, wat op zijn beurt dan weer negatieve gevolgen heeft voor de financiële- en kapitaalmarkten. Dat was bijvoorbeeld het geval in de jaren 70. Een uitzondering toen op deze lage economische groei was West-Duitsland dat in de jaren 70 een florerende economie kende dankzij het anti-inflatiebeleid van de Duitse Bundesbank. Het was een voorbeeld van wat vandaag een ‘goldilocks economie’ wordt genoemd (i.e. lage inflatie met een gezonde economische groei).

Meer transparantie en te lage inflatie

Een argument contra onafhankelijkheid van centrale banken is dat onafhankelijkheid zorgt voor een gebrek aan democratische verantwoording bij de centrale bankiers. Transparantie en communicatie over de intenties en acties van centrale banken zouden moeten zorgen voor een publieke controle. Een verbetering van deze transparantie en communicatie is duidelijk merkbaar sinds de financiële crisis van 2008, maar er is nog een lange weg te gaan.

Een ander argument dat pleit tegen de onafhankelijkheid van centrale banken is het feit dat centrale banken er momenteel niet in slagen om de vooropgestelde inflatiedoelstellingen te halen, waardoor centrale banken hoe langer hoe meer onconventionele maatregelen treffen, zoals bijvoorbeeld overheden aanmanen fiscale stimuli toe te passen. Denk bijvoorbeeld aan wat in Japan gebeurt en zoals geregeld ook in België door de Nationale Bank van België gedaan wordt.

Onafhankelijkheid staat onder druk

Om het monetaire beleid van centrale banken te beschermen tegen politieke invloeden zou een centrale bank onafhankelijk moeten zijn. Maar zijn ze dat in de praktijk wel? Zo werd bijvoorbeeld BlackRock, de grootste vermogensbeheerder ter wereld, in een recent artikel vernoemd als de vierde vertakking van de Amerikaans overheid nadat het bedrijf de Federal Reserve (n.v.d.r. de centrale bank van Amerika) adviseerde bij de aankoop van obligatiefondsen als onderdeel van het Amerikaanse Covid-19 relanceplan. Verder heeft voormalig Amerikaanse President Donald Trump in de voorbije jaren de FED meermaals bekritiseerd voor het verhogen van de beleidsrente. Uit een studie van de London Business School blijkt dat de tweets van de Amerikaans president Donald Trump een indirecte impact hebben op de beleidsbeslissingen van de FED. Zijn bekritiserende tweets zorgen er namelijk voor dat investeerders een lagere marktverwachting hebben rond interest-gerelateerde beleggingsproducten. Aangezien de FED de markt niet (te vaak) wil verrassen met haar monetaire beleid, wordt dat beleid dan toch aangepast aan de marktverwachtingen, en zodus aan de tirades van Donald Trump. 

Ook op Europees niveau kunnen er vragen gesteld worden over de onafhankelijkheid van de ECB. In het Covid-19 relanceprogramma van de ECB van mei 2020 werd voorgesteld om zogenaamde rommelobligaties op te kopen van Europese lidstaten (i.e. obligaties met ratings die niet kredietwaardig zijn). Angela Merkel, bondskanselier van Duitsland, weigerde echter daarin mee te stappen, waardoor Christine Lagarde, voorzitster van de ECB, zich genoodzaakt zag haar intenties te schikken naar de wil van de Duitse bondskanselier.

De Turkse president Erdogan gaf reeds in 2018 zichzelf de beslissingsmacht om het hoofd van de Turkse Centrale Bank aan te duiden. Daar bovenop komt dat President Erdogan enkele maanden het hoofd van de Turkse Centrale Bank ontsloeg omdat een reeks renteverhogingen de daling van de Turkse lira naar een recorddiepte niet kon stoppen. Ook centrale banken in India, Pakistan en Zuid-Afrika halen regelmatig het nieuws doordat ze niet onafhankelijk kunnen optreden t.o.v. het politieke bestel.

Conclusie

Verschillende voorbeelden uit het recente verleden tonen aan dat centrale banken vaak bezwijken onder politieke druk. Een onafhankelijk monetair beleid zonder politieke invloeden is vaak een utopie en dit zal in de toekomst hoogstwaarschijnlijk ook zo blijven. Toch moet het een continue zorg blijven van alle economische actoren, beleids- en opiniemakers om te waken over deze onafhankelijkheid. De desastreuze gevolgen van het monetaire beleid van de Duitse Weimarrepuliek in de jaren 20 heeft ons geleerd dat de autonomie van een centrale bank te allen tijde moet gevrijwaard blijven. Het kan geen kwaad die belangrijke geschiedenisles van tijd tot tijd in herinnering te brengen.

Tobias Crikemans

Tobias Crikemans

Tobias Crikemans studeerde in 2020 met grote onderscheiding af als Master in Finance aan de befaamde Antwerp Management School. Het jaar voordien wist hij ook al een diploma Financieel Management aan de KU Leuven in de wacht te slepen. In zijn thesis deed hij onderzoek naar verschillende diversificatiestrategieën in tijden van crisis. Tobias vervoegde in oktober 2020 de Econopolis-familie als Risk & Performance Analyst.

comments powered by Disqus