Skip to the content

Is 100% hernieuwbare energie mogelijk in België?

Is 100% hernieuwbare energie mogelijk in België? Kristof Eggermont, onze energie-expert stelt dat er momenteel 3 missing links zijn. Ten eerste zijn interconnecties met andere landen noodzakelijk om de voorzieningszekerheid te garanderen. Ten tweede zal meer opslag van elektriciteit essentieel zijn in toekomstige energiesystemen en tot slot is er nood aan vraagsturing. Hierbij verschuift de vraag naar periodes met veel aanbod aan elektriciteit, en daalt de vraag wanneer het aanbod daalt.

Wat is de uitdaging?

De Europese klimaatambities zijn enorm. Tegen 2050 wil de EU klimaatneutraal worden, wat eigenlijk inhoudt dat we met zijn allen netto geen broeikasgassen meer mogen uitstoten. Er zijn heel wat manieren om deze ambitie na te streven in verschillende economische sectoren. Eén van de grote thema’s in deze transitie is elektrificatie. Heel wat energiediensten zoals de productie van materialen, residentiële verwarming en personenvervoer hangen vandaag nog af van fossiele brandstoffen. Op termijn zouden ze verduurzaamd kunnen worden met behulp van elektriciteit. Een belangrijke voorwaarde hierbij is dat de elektriciteit die opgewekt wordt van groene afkomst is.

Enerzijds zullen we veel meer elektriciteit nodig hebben in de toekomst, anderzijds moeten we ervoor zorgen dat al deze elektriciteit een groene oorsprong heeft. België zal voor hernieuwbare energie voornamelijk aangewezen zijn op zonne- en windenergie. Het potentieel van geothermie, waterkracht en biomassa is eerder beperkt in ons land. Het probleem met de wind en zon is dat ze intermittent van aard zijn. Dat houdt in dat de zon niet altijd schijnt en de wind niet steeds waait. Dit staat in schril contrast met de manier waarop we vandaag elektriciteit genereren, waarbij de producent zelf bepaalt hoeveel elektriciteit op een bepaald moment gegenereerd wordt.

Een elektriciteitssysteem dat 100% werkt op hernieuwbare bronnen en te allen tijde de bevoorradingszekerheid moet garanderen kent een reeks uitdagingen, zeker in een land met een energie-intensieve industrie, waarin de nucleaire exit stilaan een feit is en waarin ruimte beperkt is. Een volledig groene elektriciteitsproductie is enkel mogelijk als we over een slim en flexibel elektriciteitsnet beschikken met voldoende opslagcapaciteit en voldoende connecties met andere elektriciteitsmarkten binnen en buiten Europa.

 Missing links?
  1. (Inter)connectie

Interconnecties met andere landen zijn een noodzakelijke voorwaarde om de voorzieningszekerheid te garanderen. Een geïntegreerd Europees net moet ervoor zorgen dat elektriciteit uitgewisseld kan worden tussen plekken met overschotten en plekken waar tekorten bestaan. Het risico op stroomuitval wordt zo beperkt en de kosten kunnen gedrukt worden doordat er minder behoefte is aan extra elektriciteitscentrales of opslagcapaciteit. Voor een land als België, waar ruimte op land en zee beperkt is, is interconnectie dus cruciaal. Sinds twee jaar beschikt België over twee nieuwe interconnectoren met Duitsland en het VK. Vandaag wordt de haalbaarheid van een interconnectie met Denemarken bestudeerd.

Verder zullen energieproducenten hun windparken steeds verder van de kust bouwen, wat tot een steeds verdere uitbreiding van het elektriciteitsnet in zee noopt. Om deze opgewekte elektriciteit op een technisch en economisch efficiënte manier aan land te brengen, zijn knooppunten op zee nodig waarop de nodige elektrische infrastructuur kan geïnstalleerd worden. Op deze ‘hubs’ komen de kabels van alle omliggende windparken samen en wordt de elektriciteit via één kabel naar het vasteland gebracht. Ook kunnen deze hubs dienen voor de installatie van waterstoffabrieken. Zo kan elektriciteit omgezet worden in waterstof. Vooral voor lange afstanden kan het transport via moleculen goedkoper zijn dan via elektronen. Energie-eilanden komen steeds meer onder de aandacht, omdat ze een kostenefficiënt alternatief vormen om op grote schaal offshore wind van de Noordzee in onze elektriciteitsmix te integreren. Deze hubs kunnen dan weer aangewend worden om infrastructuur te plaatsen die je liever niet in de achtertuin ziet. Vandaag denkt het North Sea Wind Power Hub consortium na over de mogelijkheden van eilanden op de Doggerbank. In Denemarken zijn er concrete plannen om een artificieel energie-eiland te bouwen op 80 km van de Deense kust. Ook in België bestudeert Elia de meerwaarde van een energie-eiland voor de Belgische kust.

  1. Opslag

Meer opslag van elektriciteit zal essentieel zijn in toekomstige energiesystemen, opdat de vraag en het aanbod van elektriciteit te allen tijde in balans zijn. Vandaag wordt onze opslagcapaciteit voornamelijk geleverd door de pompcentrale in Coo-Trois-Ponts. Pompcentrales zijn waterkrachtcentrales die bij elektriciteitsoverschotten water van een lager naar een hoger gelegen spaarbekken pompen. Bij een tekort aan elektriciteit stroomt het water terug en drijft het turbines aan, waardoor elektriciteit wordt opgewekt.

Om aan de hogere opslagbehoeften te voldoen, is er nog ruimte om het spaarbekkencentrale van Coo-Trois-Ponts uit te breiden. Het potentieel is echter gelimiteerd in België, aangezien deze opslagmethode veel oppervlakte en voldoende hoogteverschillen vereist, twee zaken die onvoldoende aanwezig zijn in België.

Andere opslagvormen zullen ook een belangrijke rol spelen. Zo kan batterijopslag ingezet worden als dynamische bron van opslag, zowel lokaal via thuisbatterijen en buurtbatterijen, als gecentraliseerd in accuparken. Opslag in de vorm van groene moleculen (bv. waterstof, methanol, etc.) kan op termijn ook een beloftevolle manier zijn om enorme hoeveelheden elektriciteit voor een langere periode op te slaan.

  1. Vraagsturing

Vandaag stuurt de consumptie de productie van elektriciteit. Voor de productie van zonne- en windenergie in België zijn we echter aangewezen op de weergoden, waardoor de productie onafhankelijk van de vraag plaatsvindt.

Vraagsturing kan een oplossing bieden voor dit onevenwicht. Daarbij verschuift de vraag naar periodes met veel aanbod aan elektriciteit, en daalt de vraag wanneer het aanbod daalt. Op die manier vervult vraagsturing eigenlijk dezelfde rol als elektrische opslag. Een voorbeeld hiervan is dat bepaalde industriële installaties tegen een vergoeding afgeschakeld worden als er te weinig elektriciteit is.

In deze context zullen smart grids een belangrijke rol vervullen. In zulke netwerken kunnen real-time gegevens worden uitgewisseld, is tweerichtingsverkeer tussen consument en producent mogelijk en kunnen apparaten vanop afstand aangestuurd worden. Zo kan een consument bijvoorbeeld instellen dat een wasbeurt tegen een bepaald tijdstip moet aflopen. Via algoritmes en real-time interactie met energieproducenten wordt dan bepaald wanneer de wasmachine best gestart wordt. De aansturing gebeurt automatisch, de consument kan genieten van voordelige tarieven en onevenwichten tussen vraag en aanbod worden verminderd.

België als innovatieleider

Hoewel de energietransitie heel wat investeringen vereist, kan de omschakeling ook heel wat strategische voordelen met zich meebrengen voor de Belgische economie. De transitie kan leiden tot extra jobcreatie en is een opportuniteit voor België om zich te positioneren als innovatieleider in dit thema. België herbergt immers enkele topspelers, zowel industriële spelers als onderzoeksinstituten, die ons land nog verder op de kaart kunnen zetten als innovatiehub voor alles wat te maken heeft met energietransitie.

Kristof Eggermont

Kristof Eggermont

Kristof studeerde in juni 2018 af aan de Universiteit Antwerpen als Master in Handelsingenieur (major in Bedrijfsfinanciering en Financial Engineering). In zijn master thesis bestudeerde hij de winstgevendheid van een momentum strategie op verschillende overheidsobligatiemarkten. Vervolgens vervoegde Kristof in september 2018 het team van Econopolis als Business Analyst, waarbij hij zich voornamelijk richt op data management en het opvolgen van de nieuwste wealth management technologieën.