Skip to the content

Code rood: kritiek op ECB-beleid zwelt aan

Bij Econopolis hadden we al langer kritiek op het beleid van de Europese Centrale Bank (ECB). Nu nemen ook vooraanstaande voormalige leden van deze centrale bank, en zelfs de CEO van de grootste Europese verzekeraars, Allianz, uittredend voorzitter Mario Draghi onder vuur.

Olivier Bäte, de CEO van Allianz, is niet de minste. Hij lanceerde een striemende aanval op Mario Draghi. In de Financial Times zei hij dat dat eurozone regeringen absoluut geen fiscale stimulusmaatregelen moeten nemen, in plaats van op het monetair beleid te steunen om de problemen in Europa op te lossen. Hij zei ook letterlijk dat ‘mensen beweren dat Draghi onafhankelijk is. Dat klopt niet’.

Bäte gaf ook nog mee dat de ECB ‘de risico’s opstapelt’ door niet alleen een ultrasoepel monetair beleid te voeren, maar ook door de banken volop overheidsobligaties te laten kopen. Banken en verzekeraars die overheidsobligaties kopen, kunnen die immers laten doorgaan voor een risicoloos actief zonder nadelige gevolgen onder de solvabiliteitsregels. Dergelijk gedrag heeft er mede voor gezorgd dat de eurozonecrisis in 2012 uit de hand is gelopen.

Kritiek van voormalige leden

Maar naast deze externe kritiek krijgt de ECB nu ook af te rekenen met vitriool van (voormalige) Europese topbankiers. Want een groep van voormalige vooraanstaande Europese centrale bankiers heeft een memo gepubliceerd waarin ze het ultrasoepele monetaire beleid van de ECB op de korrel nemen. Volgens hen is dat beleid gestoeld ‘op de verkeerde diagnose’ en zijn er risico’s dat de ECB haar onafhankelijke positie in het gedrang komt. De ondertekenaars zijn niet de minste. Enkele Duitse, Oostenrijkse, Nederlandse en Franse voormalige centrale bankiers hebben de memo ondertekend, onder wie Jürgen Stark en Otmar Issing, die beiden werkzaam zijn geweest als ECB-hoofdeconomen. Ook Helmut Schlesinger, voormalig hoofd van de Duitse Bundesbank, en Nout Wellink, voormalig hoofd van de Nederlandse centrale bank, ondertekenden de brief. Onlangs schreef Klaas Knot een open brief om zich te distantiëren van de recentste agressieve ECB-beslissingen, die door Mario Draghi – de voorzitter – werden doorgeduwd niettegenstaande intern protest.

De zeldzame openlijke kritiek wijst erop dat de volgende ECB-voorzitter Christine Lagarde, die op 1 november het stokje overneemt van Draghi, het niet onder de markt zal hebben. Algemeen wordt verwacht dat zij het beleid zal voortzetten, en misschien nog bijkomende maatregelen neemt. Maar ook de Franse vertegenwoordigers bij de ECB stemden recent tegen de beslissing van Mario Draghi. De Franse spaarbanken, net als alle andere spaarbanken, voelen ook de druk van hun sparend cliënteel. Er is een confiscatie van het spaargeld aan de gang, nu de rente structureel negatief wordt op langere looptijden, maar tegelijkertijd de inflatie nog steeds 1,5% bedraagt.

De memo van de voormalige ECB-directeuren is opgesteld in niet mis te verstane taal: ‘De ECB rechtvaardigde in 2014 haar ultrasoepele monetair beleid met de deflatiedreiging. Maar er is nooit enig gevaar geweest voor een deflatoire spiraal, en de ECB zelf ziet al geruime tijd weinig dreiging op dat vlak. Dat verzwakt haar logica dat ze mikt op een hoger inflatiepercentage. Daarom is het monetair beleid van de ECB gebaseerd op een verkeerde diagnose.’

Reële rente

Voorstanders van het ECB-beleid opperen vaak dat de ECB alleen de korte rente beïnvloedt en op de lange rente zo goed als geen invloed heeft. Dat klopt niet. De ECB heeft ook de lange rente danig naar beneden geduwd door obligaties met lange duration te kopen. Gevolg is dat de reële rente (nominale rente min inflatie) in de eurozone ook negatief is geworden:

De reële rente werd structureel negatief na de intrede van Mario Draghi als voorzitter van de Europese centrale bank (ECB). Dat is geen toeval, maar een gewilde strategie om de schuldbeladen landen van de eurozone een verdoken schuldverlichting te geven.

Maar door dit te doen, creëert de ECB ook zeepbellen in vastgoed en andere activa. 80% van de obligaties met negatieve rente werd immers door de ECB opgekocht, waardoor de balans van deze bank gevaarlijk veel op die van een hefboomfonds lijkt.

Conclusie

We blijven erbij dat de ECB een bijzonder gevaarlijke koers vaart. De pool van negatief rentende obligaties in de eurozone bedraagt nu al 15.000 miljard euro. Obligatierentes worden vaak gebruikt als ijkpunt voor waarderingsmodellen voor risicovolle activa zoals aandelen, zodat ook die waarderingen kunstmatig opgeklopt worden. Alle activaklassen zijn nu meer met elkaar gecorreleerd dan ooit. De spaarder met een defensief profiel wordt erdoor getroffen. In onze portefeuilles zijn we gediversifieerd en hechten we veel belang aan actieve selectie, en vermijden we overheidsobligaties en banken. Een stevige positie in goud is ook belangrijk om ons vermogen te beschermen tegen het beleid van de ECB, dat steeds meer doet denken aan dat van een gigantisch hedgefund. Draghi heeft van de ECB een soort gigantisch Dexia gemaakt. We weten allemaal hoe dat is afgelopen…

Geert Noels

Geert Noels

Geert Noels is CEO en Hoofdeconoom van Econopolis, een onafhankelijke vermogensbeheerder en economisch adviesbureau. Hij is vooral bekend bij het grote publiek door zijn columns in verschillende kranten en zijn aanwezigheid in economische tv- en radioprogramma's. Zijn advies wordt regelmatig gevraagd door verschillende organisaties en autoriteiten, die zijn creatief denken en volledig onafhankelijke macro-economische visie waarderen. Hij is auteur van Econoshock (2008), dat handelt over de zes schokken die momenteel onze economie, maatschappij en dagelijks leven veranderen. Econoshock vormt ook de basis en de leidraad voor de strategieën van Econopolis. Onlangs kwam zijn tweede boek Gigantisme (2019) uit. Gigantisme is een stevig pleidooi tegen bedrijven en organisaties die steeds groter en machtiger worden. Het doodt gezonde concurrentie, leidt tot niet duurzame groei en brengt de mens in verdrukking. In Gigantisme stelt Geert tien oplossingen voor die de economische spelregels bijstellen, de giganten temmen en de mens en het milieu weer een plaats geven in de wereldeconomie. De toekomst zal kleiner, trager en menselijker zijn.